قوم روهینگیا که در اثر دههها سرکوب و خشونتهای قومی در میانمار (برمه سابق) از کشور خود آواره شدهاند، با مشکل فراموشی زبان مادری خود در آوارگی مواجه هستند.
آنچه این تلاش را حساس و دشوار میکند، نبود یک خط و الفبای واحد و مورد توافق میان جامعه پراکنده روهینگیا است.
در حال حاضر دو نوع خط اصلی برای این زبان وجود دارد: خط «حنیفی» (برگرفته از عربی و اردو) که توسط یک دانشگاهی روهینگیا در بنگلادش ابداع شده، و خط لاتین (روهینگیالیش) که بیشتر در میان مهاجران مقیم آمریکا، انگلیس و مالزی رایج است.
دستاندرکاران این طرح عمدتاً با تکیه بر کتابهای کودکان و فرهنگ لغت، به صورت داوطلبانه و با بودجهای اندک مشغول «آزمایش میدانی» مواد آموزشی هستند. برآورد میشود بیش از ۴ هزار روهینگیا در منطقه میلواکی زندگی میکنند که احتمالاً بزرگترین جمعیت این قوم در آمریکا را تشکیل میدهد. کارشناسان ارتقای سواد خواندن و نوشتن در میان بزرگسالان روهینگیا را عاملی تحولآفرین برای حفظ هویت فرهنگی و تسهیل یادگیری زبان انگلیسی ارزیابی میکنند.
طی حدود یک دهه پس از پاکسازی قومی علیه روهینگیایی ها در میانمار هزاران غیرنظامی روهینگیایی کشته، میلیونها نفر آواره شدهاند و بیش از نیمی از جمعیت روهینگیاها نیاز به کمکهای بشردوستانه دارند.
ارتش میانمار متهم به نقض سیستماتیک حقوق بشر است که بسیاری از مصادیق آن از جمله بازداشت خودسرانه، شکنجه و اعدامهای فراقانونی جنایت علیه بشریت می باشند. مدارس، بیمارستانها و اماکن مذهبی نیز مورد حملات بیرویه قرار گرفتهاند.
تحقیقات سازمان ملل و گزارشهای مستقل به این نتیجه رسیدهاند که اقدامات ارتش میانمار در سال ۲۰۱۷ و سالهای قبل از آن، واجد شرایط «نسلکشی» بوده است. صدها روستای روهینگیایی به طور کامل تخریب و با خاک یکسان شده اند. تجاوز گروهی و سایر اشکال خشونت جنسی در جریان عملیات پاکسازی سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ به حدی گسترده بود که به یک حوزه تحقیقاتی خاص تبدیل شده است. قبرستانها، مساجد و مدارس روهینگیاییها به طور عمدی تخریب و به جای آنها پایگاههای نظامی ساخته شد تا امکان بازگشت آنها غیرممکن شود. سلب تابعیت، محرومیت از آموزش، بهداشت و ایجاد اردوگاههای آوارگی که زندگی در آنها طوری طراحی شده تا موجب نابودی تدریجی جمعیت روهینگیایی شود، از جمله این جنایات بوده اند.
دیوان کیفری بینالمللی (ICC) به این نتیجه رسیده است که جنایات صورتگرفته علیه مسلمانان روهینگیایی مصداق «جنایت علیه بشریت» است. در نوامبر ۲۰۲۴، دادستان این دیوان درخواست صدور حکم جلب برای «مین آنگ هلاینگ» (فرمانده کل ارتش و رئیسجمهور فعلی دولت نظامی) را به اتهام ارتکاب این جنایات ارائه داد.
حملات هوایی هدفمند به غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی مانند مدارس، بیمارستانها و اردوگاههای آوارگان، پس از کودتای ۲۰۲۱ نیز ادامه داشته است. این حملات که در جریان جنگ داخلی کنونی میانمار انجام میشود، مشمول جنایت جنگی است. با وجود این اسناد معتبر، تاکنون هیچ مقام ارتشی در داخل میانمار محاکمه نشده است. با این حال، پروندههای حقوقی متعددی در سطح بینالمللی در جریان است: در دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) کشور گامبیا به نمایندگی از سازمان همکاری اسلامی شکایتی را علیه میانمار مطرح کرده و این دیوان دستور موقت برای حمایت از روهینگیاها صادر کرده است. در دیوان کیفری بینالمللی (ICC) نیز درخواست جلب «مین آنگ هلاینگ» در جریان است. تمامی این گزارشها، ارتش رسمی میانمار (تاتمادو) و دولت تحت کنترل نظامیان را مسئول اصلی این جنایات معرفی میکنند و گزارشهایی نیز درباره نقض قوانین بشردوستانه توسط گروههای مسلح مخالف دولت مانند ارتش آراکان (Arakan Army) وجود دارد که شامل کشتار و شکنجه روهینگیاییها میشود.