دیپلماسی شهروندی و تنشهای ارمنیآذری: چالشها و فرصتها
مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره ۱۷، شماره ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۳، صص ۵۶-۲۹ (بینالمللی)
علی امیدی
دانشیار گروه روابط بینالملل، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
مجتبی روستایی
دانشجوی دکتری روابط بینالملل، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
تنش و اختلاف میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان همواره قفقاز جنوبی را در بحرانهای دائمی قرار داده است. بحران قراباغ، بهعنوان یکی از مهمترین بحرانهای بینالمللی پس از جنگ سرد، دو دهه درگیری میان این دو کشور را بهدنبال داشته است. با تصرف منطقه قرهباغ توسط جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۳، ارمنستان مجبور به پذیرش وضعیت جدید شد، اما اختلافها هنوز بهطور کامل حل نشده است و مسائل دیگری مانند راهگذر زنگزور و قومیتهای مرزی بر روابط سایه افکنندهاند. ریشهدار بودن این اختلافها سبب شده است که دورههای صلح به وضعیت «آتش زیر خاکستر» تبدیل شود. تلاشهای دیپلماتیک رسمی در دهههای گذشته بینتیجه بوده است و در این وضعیت، دیپلماسی غیررسمی، بهویژه دیپلماسی شهروندی که تجربهی موفقی در برخی مناطق داشته است، جلب توجه میکند. در این نوشتار رابطه میان دیپلماسی شهروندی و کاهش تنشهای ارمنیآذری را بررسی و تحلیل میکنیم که چگونه این نوع دیپلماسی میتواند بر روند صلح و حل اختلافها تأثیر بگذارد؟ فرضیه نوشتار این است که دیپلماسی شهروندی، در صورت اجرای بهینه، میتواند فرصتهایی برای صلح پایدار و همکاری میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان فراهم کند. با بررسی عاملها و چالشهای موجود، در این نوشتار چگونگی تغییر نگرشهای منفی و کاهش تنشهای تاریخی را بهوسیله برنامههای مشترک و روابط بینفردی تحلیل میکنیم. روش پژوهش کیفی و از نوع اکتشافی تحلیلی است و به تحلیل دلایل ناکارآمدی دیپلماسی شهروندی در موضوع مورد بحث میپردازیم.