نام کتاب: بررسی تطبیقی حقوق اقلیتها در حقوق بینالملل و اسلام
نویسنده: سجاد اسکندری
ناظر علمی: دکتر احمد کاظمی (رئیس مرکز پژوهشی حقوق اقلیتها و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی)
ناشر: مرکز پژوهشی حقوق اقلیت ها
محل نشر: تهران
سال نشر: 1405
تعداد صفحات: 119
معرفی کتاب:
این کتاب که برگرفته از پایاننامه کارشناسی ارشد نویسنده است، به مطالعهای تطبیقی درباره جایگاه و حقوق اقلیتها از منظر دو نظام حقوقی مهم جهان، یعنی حقوق بینالملل و حقوق اسلامی میپردازد. پرسش بنیادین اثر این است که این دو نظام تا چه اندازه در حمایت از حقوق اقلیتهای قومی، مذهبی، زبانی و فرهنگی همسو یا متعارضاند؛ و هدف آن، عبور از نگاه تقابلمحور و یافتن نقاط اشتراک و ظرفیتهای همگرایی برای ارائه الگویی کارآمدتر در حمایت از اقلیتهاست.
ساختار کتاب:
کتاب در پنج فصل و با سیری منسجم از مبانی نظری تا راهکارهای عملی تدوین شده که از قرار زیر است:
مفهوم و مبانی: تعاریف پایهای چون اقلیت، اقلیت معکوس، تبعیض و عدالت، و چارچوب نظری هر دو نظام حقوقی.
اقلیتها در نظام بینالملل: بررسی اسناد کلیدی نظیر اعلامیه ۱۹۹۲ سازمان ملل و ماده ۲۷ میثاق حقوق مدنی و سیاسی، و تحلیل محتوای حقوق فرهنگی، زبانی و سیاسی و چالشهای اجرایی آنها.
اقلیتها در اسلام: بررسی اسناد اسلامی نظیر اعلامیه قاهره (۱۹۹۰)، مفهوم «اهل ذمه» در فقه، و ریشههای حقوق اقلیتها در قرآن، سنت نبوی و سیره علوی.
بررسی تطبیقی و ضمانتهای اجرایی: مقایسه نقاط اشتراک و افتراق بنیادین دو نظام در سطوح ساختاری، منابع و اهداف، و تحلیل مفهوم «اقلیت معکوس» در هر دو چارچوب.
نتیجهگیری و پیشنهادات: جمعبندی یافتهها و ارائه پیشنهادهای اصلاحی در سطوح ملی و بینالمللی برای تقویت همگرایی و حمایت از حقوق اقلیتها.
نکات و مفاهیم کلیدی کتاب:
- اقلیت معکوس: اقلیتبودن صرفاً معیاری عددی نیست، بلکه به موقعیت در ساختار قدرت و دسترسی به حقوق مربوط میشود؛ از اینرو ، این کتاب مفهوم «اقلیت معکوس» (گروه دارای اکثریت عددی اما محروم از قدرت و حقوق) را جدی میگیرد.
- اشتراکات دو نظام حقوقی اصلی موجود در جهان علیرغم تفاوت منابع: با آنکه حقوق بینالملل بر توافق جمعی و اسلام بر وحی مبتنی است، هر دو نظام در اصولی چون کرامت انسانی، عدالت، منع ظلم و حفظ امنیت اشتراکات بنیادین دارند. چالش اصلی هر دو نظام در اجراست نه نظریه. مشکل اصلی نه فقدان مبانی نظری حمایتی در اسلام، بلکه فاصله میان اصول و سازوکارهای اجرایی، ضعف ضمانتها و تفسیرهای سلیقهای در عمل است.
رویکرد آیندهنگر کتاب: این کتاب با ارائه راهکارهایی چون شفافسازی قوانین داخلی، نهادسازی مستقل و گفتوگوی تطبیقی، چشماندازی برای همگرایی و بهبود حمایت از اقلیتها ترسیم میکند.
مخاطبان کتاب: دانشجویان و پژوهشگران حقوق (بهویژه پژوهشگران حقوق بشر و حقوق بینالملل)، علوم سیاسی، مطالعات اسلامی و جامعهشناسی، و نیز فقهپژوهان، سیاستگذاران و فعالان حقوق بشر که خواستار درکی جامع و متوازن از جایگاه اقلیتها در نظامهای حقوقی معاصرند، مخاطبان اصلی این کتاب هستند.