این گزارش که با استناد به تحلیل های پنج منبع مستقل از جمله مؤسسه کوئینسی (Quincy Institute)، نشریه نشنال اینترست (The National Interest)، پایگاه تحلیلی مسئولیت دولتی (Responsible Statecraft)، کنسرسیوم تحقیقات سیاسی اروپا (ECPR) و مقاله تخصصی «تحت آتش، نه تقسیمشده» تهیه شده، به تحلیل دلایل غیرعملی بودن فرضیه «تجزیه ایران از طریق گسلهای قومی» میپردازد.
اندیشکده آمریکایی «کوئینسی» که از نهادهای پیشرو در بررسی سیاستهای تهاجمی واشنگتن محسوب میشود، در گزارشی با عنوان «از تغییر رژیم تا تجزیه ایران: یک خیالپردازی خطرناک» (ژوئیه ۲۰۲۵) به صراحت نوشته است: «ایران یک کشور شکننده و تکهتکه نیست، بلکه ملتی ۹۰ میلیونی با حس عمیق هویت تاریخی است که انسجام آن در دههها فشار خارجی تقویت شده است.»
همین گزارش میافزاید: «دههها تحریم، عملیاتهای پنهان و حتی جنگ، به جای فروپاشی، همبستگی و تابآوری ایران را افزایش داده است. این تصور که ایران با برانگیختن احساسات تجزیهطلبانه از هم میپاشد یا شهرهایی مثل تبریز علیه دولت مرکزی شورش میکنند، ریشه در ناآگاهی عمیق از واقعیتهای جامعه ایران دارد.» (( Quincy Institute report via Avapress, July 2025
پایگاه تحلیلی Responsible Statecraft که وابسته به مؤسسه کوئینسی است، در تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۲۵ مقالهای با عنوان «اول تغییر رژیم بود، حالا میخواهند ایران را بشکنند» منتشر کرد. در این مقاله مستقیماً آمده است: « طرفداران تجزیه عاشق این هستند که روی تنوع قومی ایران تمرکز کنند — آذریها، کردها، بلوچها و عربها — اما چیزی که مدام اشتباه میفهمند این است که تنوع به معنای چندپارگی نیست.» ( Responsible Statecraft, “First it was regime change, now they want to break Iran apart )
نشریه نشنال اینترست (The National Interest) در تاریخ ۵ مارس ۲۰۲۶ مقالهای با عنوان «چرا ایران بالکانیزه نمیشود» (Why Iran Won’t Balkanize) منتشر کرد. در این مقاله که با استناد به تحلیلهای کارشناسان دفاعی و منطقهای نوشته شده، آمده است:
«علیرغم فشارهای فزاینده، تجزیه سرزمینی یا "بالکانیزه کردن" ایران همچنان بعید است. اگرچه گروههای قومی مختلف در مناطق خاصی از کشور متمرکز شدهاند، اما از نظر اجتماعی در دل دولت بزرگتر تنیده شدهاند. حتی در میان اقلیتهای قومی، ناسیونالیسم پارسی از مرزها عبور میکند. علاوه بر این، هیچیک از گروههای مسلح موجود، از نظر نیروی انسانی کافی، چشمانداز واحد، ساختار فرماندهی، تأمین مالی یا حمایت خارجی، توانایی حفظ یک جدایی پایدار را ندارند.»( The National Interest, “Why Iran Won’t Balkanize”, March 2026)
در تاریخ ۹ مارس ۲۰۲۶، مقالهای تحلیلی تحت عنوان «تحت آتش، نه تقسیمشده» Under Fire, Not Divided) به قلم پیمان صالحی در پایگاه Orinoco Tribune منتشر شد که به طور خاص به تأثیر حملات خارجی بر انسجام قومی ایران پرداخته است. در این مقاله با اشاره به حملات اخیر آمریکا و اسرائیل آمده است: « حملات، به جای ایجاد فشارهای گریز از مرکز، به نظر میرسد که حس گستردهتری از همبستگی ملی را در بسیاری از نقاط کشور تقویت کرده است — از جمله مناطقی که تحلیلگران خارجی مکرراً آنها را در معرض شورشهای تجزیهطلب توصیف میکنند. تنوع در ایران هرگز به طور خودکار به تجزیهطلبی ترجمه نشده است. قومیت و هویت ملی به روشهایی بسیار پیچیدهتر از آنچه بسیاری از تحلیلهای خارجی نشان میدهند، با یکدیگر همپوشانی دارند. این هویتهای همپوشان، روایتی را که صرفاً تفاوت قومی را یک نقطه ضعف ساختاری میداند، پیچیده میسازد.»( Orinoco Tribune, “Under Fire, Not Divided: Why Iran’s Ethnic Front Has Not Cracked”, March 2026)
معتبرترین منبع اروپایی در این زمینه، مقاله شمسالدین شریعتی در پلتفرم ECPR The Loop (وابسته به کنسرسیوم تحقیقات سیاسی اروپا) به تاریخ ۱۶ آوریل ۲۰۲۶ است. این مقاله با عنوان «چرا حمایت اروپا از جنگ علیه ایران نتیجه معکوس خواهد داشت» مستقیماً به شکست طرح تجزیهطلبان اشاره میکند: « دومین شکست در محاسبات غرب، شرطبندی بر روی بهحرکت درآوردن گروههای تجزیهطلب بود، به ویژه در مناطق کردنشین، برای گشودن شکافهای مرزی که فشار بر داخل را چند برابر کند. با این حال، انسجام مرزی ایران از ایجاد یک واقعیت میدانی جدید جلوگیری کرد و شهرهای مرزی تحت کنترل کامل باقی ماندند. در سطح اجتماعی، پروژه آمریکایی-اسرائیلی با یک حقیقت تلخ روبرو شد: اکثریت قریببهاتفاق ایرانیان جنگ خارجی را رد کردند. علیرغم اختلافات سیاسی، تودهها حاکمیت ملی را در اولویت اول قرار دادند.» ( ECPR The Loop, “Why Europe’s support for war on Iran is backfiring”, April 2026)
***
مجموعه یافته های این پنج اندیشکده و نشریه معتبر بینالمللی نشان میدهد که فرضیه «تجزیه ایران از طریق گسلهای قومی» یک محاسبه اشتباه راهبردی است. دلایل اصلی برای این ناکامی از دیدگاه این منابع عبارتند از:
1. انسجام تاریخی و ملی قوی: ایران نه یک کشور شکننده، بلکه ملتی با هویت تاریخی عمیق و جمعیت ۹۰ میلیونی است که دههها فشار خارجی تنها بر همبستگی آن افزوده است (Quincy Institute, Responsible Statecraft).
2. درهم تنیدگی اجتماعی قومیتها: تنوع قومی در ایران خودکار به تجزیهطلبی منجر نمیشود؛ بلکه هویتهای قومی و ملی به طور پیچیدهای همپوشانی دارند (The National Interest, Orinoco Tribune).
3. اولویت حاکمیت ملی بر اختلافات داخلی: در برابر تهدید خارجی، اکثریت قریببهاتفاق ایرانیان (حتی با وجود انتقاد از دولت) جنگ خارجی را رد کرده و حاکمیت ملی را در اولویت قرار میدهند (ECPR The Loop).
4. ضعف عینی گروههای تروریست مسلح تجزیهطلب: هیچ یک از گروههای مسلح موجود ضدایران از تواناییهای لازم (نیروی انسانی کافی، فرماندهی واحد، بودجه و حمایت پایدار خارجی) برای ایجاد یک جنبش جداییطلبانه موفق برخوردار نیستند (The National Interest).
بنابراین، هرگونه راهبرد رژیم اسرائیل و متحدانش که بر پایه «فعال کردن گسلهای قومی» برای فروپاشی ایران طراحی شده باشد، محکوم به شکست است و صرفاً به تقویت حس ملیگرایی و همبستگی در میان ایرانیان در مقابل دشمنان منجر می شود. ضمن اینکه به لحاظ حقوقی، پاسخ ایران به این اقدامات غیرمسئولانه و مغایر با اصول حقوق بین الملل، می تواند شامل طیف وسیعی از راهکار های حقوقی باشد .
ECPR The Loop (April 16, 2026) – “Why Europe’s support for war on Iran is backfiring”: [https://theloop.ecpr.eu/why-europes-support-for-war-on-iran-will-backfire/](https://theloop.ecpr.eu/why-europes-support-for-war-on-iran-will-backfire/)
Orinoco Tribune (March 9, 2026) – “Under Fire, Not Divided: Why Iran’s Ethnic Front Has Not Cracked”: [https://orinocotribune.com/under-fire-not-divided-why-irans-ethnic-front-has-not-cracked/](https://orinocotribune.com/under-fire-not-divided-why-irans-ethnic-front-has-not-cracked/)
Quincy Institute (July 2025) – Report via Avapress: [https://www.avapress.com/en/report/320795/quincy-institute-from-regime-change-to-iran-s-disintegration-a-dangerous-fantasy](https://www.avapress.com/en/report/320795/quincy-institute-from-regime-change-to-iran-s-disintegration-a-dangerous-fantasy)
Responsible Statecraft (July 1, 2025) – “First it was regime change, now they want to break Iran apart”: [https://responsiblestatecraft.org/iran-war-2672502741/](https://responsiblestatecraft.org/iran-war-2672502741/)
The National Interest (March 5, 2026) – “Why Iran Won’t Balkanize”: [https://nationalinterest.org/blog/middle-east-watch/why-iran-wont-balkanize](https://nationalinterest.org/blog/middle-east-watch/why-iran-wont-balkanize)